CristPrachAlgS Cristannus de Prachaticz, Algorismus prosaycus – Křišťan z Prachatic, Základy aritmetiky, ed. Z. Silagiová, Pragae 1999. c. 1410–1420 numeracio, a-o, subtraccio CristPrachAlgS 34 ab hoc nomine Algus sive a tali viro, qui hanc scienciam corrogavit, liber...sumpsit...titulum a-us CristPrachAlgS 8 divisio...analoga est, quando aliquid totum a-um dividitur in sua a-a CristPrachAlgS 82a si contingat, quod post a-em figurarum non possit digittus inveniri, tunc ponenda est cifra sub quarta figura versus dextram et anteriorande sunt figure per duas differencias CristPrachAlgS 122 AR numerat, GE(ometria) ponderat CristPrachAlgS 8 a-us est omnis numerus, qui potest dividi in X partes equales ita, quod nichil sit residuum neque diminutum, ut decem dividitur in decem unitates et 20 in decem dualitates CristPrachAlgS 18 ge(ometria) ponderat, AS colit astra CristPrachAlgS 8. in Alfoncii tabulis et aliis a-ibus CristPrachAlgS 100a tria augentur per bis propter duas unitates, que sunt in b-o CristPrachAlgS 64. Greci et Latini omnem numerum per novem figuras significativas, quas vocant digittos, et per decimam non significativam, quam appellant c-am, exarant CristPrachAlgS 24 eciam dicitur (cifra) c-us CristPrachAlgS 26a item cifra dicitur quasi c-s, quia cifra habet se tamquam circumferencia, quia est rotunda CristPrachAlgS 24b.

cole- CristPrachAlgS 8

qui (digittus) ductus in se c-e (gl.: more cubico, scilicet bis), deleat totum suprapositum CristPrachAlgS 118. dele unitatem et scribe loco eius cifram et extra in tabula scribe d cum titello, taliter: đ et significat dimidium CristPrachAlgS 54. minucie seu fracciones tocius habent duplicem numerum..., scilicet nominatorem et d-em. Nominator dicitur ille, qui numerat partes alicuius tocius..., sed d-r dicitur ille, qui denominat partem alicuius tocius CristPrachAlgS 126 quando vero numerus numerans est minor quam d-ans, tunc significatur, quod ille partes non sunt integrum, sed minus, ut ½ CristPrachAlgS 126b in secundo capitulo d-at de addicione, in tercio de subtraccione CristPrachAlgS 14 gra (mmatica) loquitur, DYA verba refert CristPrachAlgS 8. est triplex numerus, scilicet d-ttus, articulus et numerus compositus...D-ttus (gl.: Dicitur d-ttus, quia ut frequenter numeramus per d-ttos dicendo unum, duo etc.) est omnis numerus minor decem, ut 1, 2, 3 etc. usque 9 inclusive CristPrachAlgS 16 eciam dicitur (progressio) discontinua, quia non mutatur continuum, sed pocius disg-um et discontinuum, quia partes non uniuntur sicut in continua CristPrachAlgS 96b. nota duas regulas (gl.: per quas habeat cognosci totus processus progressionum, tam continue, quam d-e). Prima regula: In omni progressione, sive naturali (gl.: continua, ubi nichil obmittitur), sive intercisa (gl.: d-a) CristPrachAlgS 96 dicitur discontinua (progressio), quia non imitatur continuum, sed pocius disgressivum et d-um, quia partes non uniuntur sicut in continua CristPrachAlgS 96b. in divisione tres numeri sunt necessarii: Primus numerus d-endus et est ille, qui debet d-i in partes, secundus numerus d-s et est ille, per quem numerus d-itur CristPrachAlgS 84 (sim. UK XI D 7 f.91r) huius artis (arismetrice, mathematice) 9 sunt species, scilicet numeracio, addicio, subtraccio, mediacio, d-o, multiplicacio, divisio, progressio et radicum extraccio CristPrachAlgS 34 est species prima (sc. mathematice) numeracio, dicta figura, addere, subtrahere, d-are, dimidiare...radicem extrahere pars nona dicitur CristPrachAlgS 32b anteriorandum est primum d-um cum suo subduplo (gl.: id est, si est unum vel cum subduplis, si d-a sint plura) et inveniendus est quidam digittus sub figura precedente versus dextram CristPrachAlgS 112. radicem quadratam alicuius numeri extrahere est proposito numero ell-ere unum numerum CristPrachAlgS 106b progressio est agregacio numerorum ab unitate vel a dualitate inceptorum, per equales e-us continue sumptorum CristPrachAlgS 94 forma tractandi est processus diffinitivus, divisivus, e-us et narrativus CristPrachAlgS 10 iste liber...dividitur in X capitula, quorum unum partim est prohemiale et partim exe-um CristPrachAlgS 12b radicem...e-ere non est aliud, nisi proposito aliquo numero radicem eius invenire quadratam vel cubicam secundum quantitatem numeri propositi CristPrachAlgS 106 hii autem numeri aput diversos variis f-is (gl.: id est karacteribus) depinguntur CristPrachAlgS 18item cifra dicitur f-a nichilli, quia per se posita nichil significat, sed tantum cum aliis significat CristPrachAlgS 26aaliter et subtilius Greci et Latini omnem numerum per f-as significativas, quas vocant digittos, et per decimam (sc. f-am) non significativam, quam appellant cifram, exarant CristPrachAlgS 24est tamen sciendum, quod quando f-a inferioris ordinis non poterit subtrahi a sibi supraposita, tunc a f-a sequenti, si est significativa, recipienda est unitas CristPrachAlgS 48 minucia seu f-o dicitur pars alicuius tocius, sicut medietas alicuius rei vel tercia pars vel quarta vel quinta...minucie seu f-es tocius habent duplicem numerum..., scilicet nominatorem et denominatorem CristPrachAlgS 124-126 minuo, -is, -re significat integrum f-ere per partes, quod est dividere et de mayori minus facere CristPrachAlgS 124b GE ponderat, AS(tronomia) colit astra CristPrachAlgS 8. GRA loquitur, DYA(lectica) verba refert CristPrachAlgS 8 hec cifra per se posita nullum numerum i-at (gl.: id est representat) CristPrachAlgS 24 locus improposito est situs figure cuiuslibet seorsum per proporcionem suam i-r CristPrachAlgS 96 si sit divisio per i-um et non per minucias CristPrachAlgS 86 est duplex (progressio), scilicet naturalis et i-a. Naturalis seu continua est, quando incipitur ab unitate et sic continuatur nichil obmittendo, ut 1, 2, 3, 4, 5. I-a vero est, quando obmittitur aliquis numerus, ut 1, 3, 5, 7, 9 CristPrachAlgS 94-96 tunc...ducantur l-es (figure) in 4 CristPrachAlgS 146 Greci et Latini numerum omnem per novem figuras (gl.: l-es) significativas...et per decimam non significativam...exarant CristPrachAlgS 24 l-us in proposito est situs figure cuiuslibet seorsum per proporcionem suam independenter CristPrachAlgS 96 causa m-is seu subiectum huius ‹libri est numerus consideratus in se› et in suis partibus atque passionibus CristPrachAlgS 8 huius artis novem sunt species, scilicet...addicio, subtraccio, m-o, duplacio CristPrachAlgS 34 postquam m-asti primam (figuram), m-a secundam CristPrachAlgS 54 sciencia metha-is racione demonstracionis est ultimo certa CristPrachAlgS 12a est utile, si magnus erit numerus, quod semper super quamlibet figuram loco m-i positam ponatur quidam punctus ad denotandum, quod tot m-os ultima figura debet significare, quot sunt puncta pertransita CristPrachAlgS 32 m-a seu fraccio dicitur pars alicuius tocius, sicut medietas alicuius rei CristPrachAlgS 124m-a seu fraccio dicitur pars alicuius tocius, sicut medietas alicuius rei vel tercia pars vel quarta vel quinta CristPrachAlgS 124tales m-e (gl.: scilicet vulgares)...habent duplicem numerum, per quem exprimuntur..., scilicet numeratorem et denominatorem CristPrachAlgS 126m-e sunt duplices: diversarum m-arum et eiusdem. Diversarum m-arum sunt m-e expresse per diversos denominatores CristPrachAlgS 128a. m-um est 60. pars alicuius tocius, ut quando totum dividitur in 60 partes, tunc una illarum particularum est m-um. Et sic m-um est inferius ad ly minucia, quia ubicunque est minucia, ibi est m-um, et non converso CristPrachAlgS 124b est triplex numerus, scilicet digittus, articulus et numerus compositus seu m-us...Numerus compositus est ille, qui componitur ex digitto et articulo, sic ut 11 componitur ex unitate, qui est digittus, et 10, qui est articulus CristPrachAlgS 16 multiplico, -as significat...secare, m-ire (m-pare cod. per err.) CristPrachAlgS 62b. multiplicacio, id est...seccio, m-o (m-parcio cod. per err.) CristPrachAlgS 62b. m-o, id est...plicarum composicio CristPrachAlgS 62b. numerus, qui m-at alium, dicitur numerus m-ans et semper debet adverbialiter exprimi CristPrachAlgS 64 numerus, qui m-atur, vocatur numerus m-andus CristPrachAlgS 64 Gra(mmatica) loquitur, ... / M canit, AR numerat CristPrachAlgS 8 si...non potes (sc. subtrahere), quia superior (numerus) est minor vel est cifra, tunc a secunda figura deponas unitatem (gl.: scilicet per m-em) et illam scribe ante numerum minorem CristPrachAlgS 46 unitate m-ata et minori figure preposita figure precedentis CristPrachAlgS 48 minucie seu fracciones tocius habent duplicem numerum..., scilicet n-em (gl.: scilicet qui est primus) et denominatorem. N-r dicitur ille, qui numerat partes alicuius tocius CristPrachAlgS 126 et quia omnis computacionis summa numero exercetur, igitur a numero est inchoandum (gl.: scilicet ad eius n-em) CristPrachAlgS 14 racio ordinis, quia n-s precedit notificatum CristPrachAlgS 116bracio ordinis, quia notificans precedit n-um CristPrachAlgS 116b. omnis numerus...per figuram unitatis debet representari, ut denarius per X unitates, n-us per 9 CristPrachAlgS 20bsi a loco tercio mutuetur unitas, illa...valet centum, sed loco figure pertransite relinquitur n-us, qui valet 90 CristPrachAlgS 50bsi figura si‹t› n-a et ei debet addi unitas CristPrachAlgS 40b. quando cifram multiplicas, adverbialiter dicendo n-ciens duo et est nichil, dele semper numerum multiplicandum et scribe in locum eius cifram CristPrachAlgS 74 numerator dicitur ille, qui numerat partes alicuius tocius, et hic semper debet exprimi n-iter, ut unum vel una, duo, tres, quatuor CristPrachAlgS 126 huius artis (gl.: scilicet arismetice, mathematice) 9 sunt species, scilicet n-o, addicio, subtraccio...et radicum extraccio CristPrachAlgS 32 minucie seu fracciones tocius habent duplicem numerum..., scilicet n-em (gl.: scilicet, qui est primus) et denominatorem (gl.: qui est secundus) CristPrachAlgS 126 addicio est agregacio n-i, scilicet similis vel uniformis, ut addendo duo ad duo et erunt 4 CristPrachAlgS 34aest triplex n-us, scilicet digittus, articulus et n-us compositus seu mixtus CristPrachAlgS 16n-us...cubicus (gl.: a corpore cubo dictus) est ille, qui provenit ex ductu suiipsius in se bis, vel semel in se et semel in suum quadratum, ut dicendo bis duo bis sunt 8 CristPrachAlgS 104addicio est agregacio...n-orum, scilicet dissimilium vel difformium, ut addendo 2 ad 6 et erunt 8 CristPrachAlgS 34a n-us impar est, qui non potest dividi in duo equalia directe, ut 9 dividitur in 5 et 4 CristPrachAlgS 52bequalis n-us dicitur, qui tot habet de unitatibus et qui habet eandem materiam sicut et alter; inequalis autem, qui continet plures vel minores figuras, quam sibi suppositus vel suprapositus CristPrachAlgS 44b n-us par est, qui potest dividi in duo equalia directe, ut 8 dividitur in duos quaternarios CristPrachAlgS 52b sciendum, quod n-us quadratus est n-us, qui provenit ex multiplicacione suiipsius in seipsum (gl.: et sic omnis n-us in se multiplicatus est quadratus), ut dicendo bis duo sunt 4; et sic 4 est n-us quadratus et 2 est radix illius n-i CristPrachAlgS 98-102quadratus n-us est n-us proveniens ex sui ductu in se semel. Hic autem est species n-i superficialis CristPrachAlgS 98bnota, quod omnis n-us, qui debet ad alium addi, vocatur n-us addendus et debet semper subtus scribi CristPrachAlgS 34n-us numerans quandoque est equalis cum n-o denominatore, tunc significatur, quod ille partes faciunt totum integrum et non plus, ut 3/3, 4/4. Quando...n-us numerans est minor quam denominans, tunc significatur, quod ille partes non sunt integrum, sed minus, ut ½ CristPrachAlgS 126bin divisione tres n-i sunt necessarii: primus n-us dividendus (gl.: passive, ut materia se habens), et est ille, qui debet dividi in partes CristPrachAlgS 84 in divisione tres n-i sunt necessarii: ...secundus n-us dividens (gl.: active, ut forma), et est ille, per quem n-us dividitur CristPrachAlgS 84n-us, qui multiplicatur, vocatur n-us multiplicandus (gl.: passive, eo quod multiplicatur) CristPrachAlgS 64n-us, qui multiplicat alium (gl.: multiplicandum), dicitur n-us multiplicans (gl.: active, eo quod agit multiplicando) et semper debet adverbialiter exprimi CristPrachAlgS 64n-us numerans quandoque est equalis cum n-o denominatore, tunc significatur, quod ille partes faciunt totum integrum et non plus, ut 3/3, 4/4 CristPrachAlgS 126bduo ordines sunt necessarii in multiplicacione, scilicet n-us multiplicans...et n-us multiplicandus...Et potest assignari tercius, scilicet n-us productus CristPrachAlgS 64bin divisione tres n-i sunt necessarii: ...tercius quociens, et est ille, qui denotat, quociens n-us dividens subtrahi potest a numero dividendo CristPrachAlgS 84sit pro exemplo n-us, a quo debet fieri subtraccio, iste: 740324, et n-us subtrahendus iste: 46523. Et n-us remanens erit 693801 CristPrachAlgS 50in subtraccione duo n-i sunt necessarii, scilicet n-us subtrahendus (gl.: scilicet passive, quia subtrahitur), et dicitur ille, qui ab alio subtrahitur, et n-us, a quo fit subtraccio CristPrachAlgS 42